College geeft inzicht in ingeperkte vrijheidsrechten in Coronatijd

Het Coronavirus en de daarmee getroffen maatregelen hebben. grote gevolgen voor onze mensenrechten, zoals:

  • de vrijheid van vergadering en betoging
  • de bewegingsvrijheid
  • de godsdienstvrijheid
  • het recht op privéleven (dat ook het recht om sociale contacten te onderhouden omvat)
  • het eigendomsrecht (bijvoorbeeld van de ondernemers die hun bedrijf moeten sluiten)
  • de toegang tot de rechter en
  • het recht op onderwijs.

Mogen die individuele mensenrechten allemaal beperkt worden? Waar is dat geregeld? En hoever mag dat gaan?
Het College geeft inzicht:

Mag het?
“De mensenrechten laten behoorlijk wat ruimte aan de overheid om maatregelen te treffen ter bescherming van de volksgezondheid, ook als die een beperking van de vrijheid van burgers opleveren. Er zijn zelfs mensenrechtenbepalingen die juist van de overheid verlangen dat ze optreedt. Als er echter vrijheidsrechten worden ingeperkt om de gezondheid te beschermen, dan stellen allerlei mensenrechtenbepalingen ook weer grenzen aan die vrijheidsbeperkingen. ”

Hoever mag het gaan?
“Bij alle bovengenoemde rechten en vrijheden geldt de bescherming van de volksgezondheid als legitiem doel om inbreuken te kunnen rechtvaardigen. Maar naast zo’n legitiem doel moet nog aan enkele andere eisen worden voldaan, wil een inbreuk echt gerechtvaardigd zijn: de eis van een wettelijke basis en de eis van evenredigheid (proportionaliteit*).”

Welke wetten vormen de basis voor de maatregelen?
Wet publieke gezondheid: die zich vooral richt op het isoleren van het besmette individu of van een bepaalde locatie.
Aangenomen noodverordeningen door veiligheidsregio’s: die het mogelijk maakt maatregelen op te stellen voor de hele samenleving. Bij noodverordeningen mag niet afgeweken worden van de grondwet. “En het uitgangspunt van de Grondwet is dat grote inbreuken op vrijheidsrechten in een wet van regering en parlement moeten worden vastgelegd. Aan dat uitgangspunt wordt met de vrijheidsbeperkingen die nu in de noodverordeningen zijn vastgelegd niet volledig voldaan.”

Over bepaalde onderdelen van de maatregelen is dan ook veel juridische discussie ontstaan. “Hoe het precies zit met de risico’s op verspreiding van het virus is ook voor specialisten nog in belangrijke mate onduidelijk en daarom is het nu nog heel lastig om iets te zeggen over de proportionaliteit en subsidiariteit** van de getroffen maatregelen.”

Lees er alles over op: mensenrechten.nl/coronavirus-en-mensenrechten?

*proportionaliteit: De maatregelen mogen niet verder gaan dan nodig is om het doel te bereiken. 
**subsidiariteit: Er is geen minder ingrijpende maatregel beschikbaar die genoeg bescherming biedt.